Frika është një reagim natyror i organizmit ndaj rrezikut, por kur ajo bëhet e tepruar, e vazhdueshme dhe joproporcionale me situatën reale, mund të shndërrohet në fobi. Kjo gjendje mund të kufizojë aktivitetet e përditshme, të ndikojë në marrëdhëniet shoqërore dhe të krijojë vështirësi në jetën personale dhe profesionale.
Fobitë nuk lidhen domosdoshmërisht me një rrezik real. Një person mund të përjetojë ankth të fortë vetëm duke menduar për një situatë, objekt apo vend të caktuar. Ndër fobitë më të zakonshme janë frika nga lartësitë, hapësirat e mbyllura, fluturimi, kafshët, gjaku dhe procedurat mjekësore.
Sipas Institutit Kombëtar të Shëndetit Mendor në SHBA (NIMH), personat me fobi shpesh përpiqen të shmangin burimin e frikës, ndërsa përballja me të mund të shkaktojë reagime të menjëhershme dhe intensive ankthi.
Si manifestohet një fobi?
Reagimet ndryshojnë nga një person te tjetri, por simptomat më të zakonshme përfshijnë:
- Rrahje të shpejta të zemrës.
- Djersitje dhe dridhje të trupit.
- Vështirësi në frymëmarrje.
- Marramendje dhe ndjenjë dobësie.
- Tension në gjoks.
- Frikë nga humbja e kontrollit.
- Nevojë të menjëhershme për t’u larguar nga situata.
Në disa raste, ankthi fillon edhe përpara se personi të përballet me atë që i shkakton frikë. Vetë mendimi për situatën mund të shkaktojë shqetësim të konsiderueshëm.
Pesë mënyra që ndihmojnë në përballimin e fobive
1. Identifikoni burimin e frikës
Hapi i parë është të kuptoni se çfarë e shkakton reagimin e frikës. Identifikimi i situatave që provokojnë ankth ndihmon në kuptimin e mënyrës se si funksionon fobia dhe në përcaktimin e hapave për trajtimin e saj.
2. Mos lejoni që shmangia të bëhet zgjidhje e përhershme
Shmangia e vazhdueshme e situatave që shkaktojnë frikë mund ta kufizojë edhe më shumë jetën e personit. Edhe pse largimi nga situata sjell lehtësim të përkohshëm, ai nuk e zgjidh domosdoshmërisht problemin.
3. Përballuni gradualisht me frikën
Një nga metodat më të mbështetura shkencërisht është terapia e ekspozimit. Ajo përfshin përballjen graduale me objektin ose situatën që shkakton frikë, duke filluar nga hapat më të lehtë dhe duke përparuar në mënyrë të kontrolluar.
Për shembull, një person që ka frikë nga lartësitë mund të fillojë duke parë fotografi të vendeve të larta, për të kaluar më pas në situata reale, sipas një plani të përcaktuar me terapistin. Kjo metodë ndihmon në zvogëlimin gradual të reagimit të ankthit.
4. Mësoni teknika për kontrollin e ankthit
Ushtrimet e frymëmarrjes, relaksimi dhe meditimi mund të ndihmojnë në menaxhimin e reagimeve fizike që shoqërojnë frikën. Këto teknika nuk e eliminojnë vetë fobinë, por mund të jenë mbështetje e dobishme gjatë trajtimit.
5. Kërkoni ndihmë profesionale
Kur frika fillon të pengojë aktivitetet e zakonshme, puna me psikologun ose profesionistin e shëndetit mendor bëhet veçanërisht e rëndësishme. Terapia kognitive-biheviorale (CBT) ndihmon në identifikimin dhe ndryshimin e mendimeve dhe sjelljeve që e mbajnë gjallë frikën.
Sipas NIMH, terapia e ekspozimit, si pjesë e CBT-së, është ndër qasjet më efektive për trajtimin e fobive specifike. Në raste të caktuara, mjeku mund të vlerësojë edhe nevojën për trajtim medikamentoz.
A mund të tejkalohen fobitë?
Po. Fobitë janë gjendje që mund të trajtohen dhe prania e tyre nuk do të thotë se një person duhet të jetojë përgjithmonë me të njëjtën frikë.
Rezultatet varen nga lloji i fobisë, intensiteti i simptomave dhe trajtimi i zgjedhur. Përballja graduale, mbështetja profesionale dhe ndryshimi i modeleve të mendimit mund të ndihmojnë në rikthimin e sigurisë dhe kontrollit mbi jetën e përditshme.
Mesazhi kryesor është se frika nuk duhet të përcaktojë kufijtë e jetës. Me trajtimin e duhur dhe mbështetjen e nevojshme, shumë njerëz arrijnë t’i menaxhojnë fobitë dhe të përballen me situata që më parë u shkaktonin ankth të madh./04 Online/
