Dhimbjet e kyçeve, ngurtësimi i gjymtyrëve dhe vështirësitë në lëvizje janë ndër problemet që prekin shumë njerëz, veçanërisht me kalimin e moshës. Në gjuhën e përditshme, këto shqetësime shpesh përmblidhen me termin “reumatizëm”, por në mjekësi ai përfshin një grup të gjerë sëmundjesh që prekin nyjat, muskujt, kockat dhe indet lidhëse.
Ndër format më të njohura janë artriti reumatoid dhe osteoartriti. Megjithëse kanë simptoma të ngjashme, shkaqet dhe trajtimi i tyre ndryshojnë.
Cilat janë shkaqet e reumatizmit?
Shkaqet varen nga lloji i sëmundjes. Ndër faktorët kryesorë që lidhen me zhvillimin e problemeve reumatike janë:
- Trashëgimia gjenetike: Historia familjare mund të rrisë predispozicionin për disa sëmundje reumatike.
- Çrregullimet autoimune: Në artritin reumatoid, sistemi imunitar sulmon gabimisht indet që mbështjellin nyjat, duke shkaktuar inflamacion.
- Mosha: Rreziku për osteoartrit rritet me kalimin e viteve.
- Dëmtimet e mëparshme: Lëndimet e nyjave mund të favorizojnë zhvillimin e problemeve degjenerative.
- Mbipesha: Pesha e tepërt rrit ngarkesën mbi gjunjët dhe nyjat e tjera, duke favorizuar dëmtimin e tyre.
- Duhanpirja: Është një faktor rreziku i njohur për artritin reumatoid.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), artriti reumatoid është sëmundje kronike inflamatore dhe autoimune që mund të prekë jo vetëm nyjat, por edhe organe të tjera, përfshirë mushkëritë dhe zemrën.
Cilat janë simptomat më të zakonshme?
Shenjat ndryshojnë në varësi të sëmundjes, por simptomat më të shpeshta përfshijnë:
- Dhimbje në nyjat e duarve, këmbëve, gjunjëve dhe shpatullave.
- Ngurtësim të nyjave, veçanërisht në mëngjes.
- Ënjtje dhe ndjeshmëri gjatë prekjes.
- Vështirësi në ecje dhe kryerjen e aktiviteteve të përditshme.
- Lodhje dhe mungesë energjie.
- Kufizim të lëvizjeve.
Një dallim i rëndësishëm është se te artriti reumatoid ngurtësimi i mëngjesit mund të zgjasë më shumë se 30 minuta dhe shpesh prek nyjat në të dyja anët e trupit. Ndërsa te osteoartriti dhimbja zakonisht përkeqësohet gjatë aktivitetit fizik dhe lehtësohet me pushim.
Si diagnostikohet reumatizmi?
Diagnostikimi bëhet nga mjeku, zakonisht reumatologu, përmes vlerësimit të simptomave dhe ekzaminimit fizik.
Në varësi të dyshimit klinik, mund të kërkohen:
- Analiza e gjakut për treguesit e inflamacionit (CRP dhe ESR).
- Testet për faktorin reumatoid dhe antitrupat anti-CCP.
- Rëntgeni i nyjave.
- Ekzaminimi me ultrazë ose rezonancë magnetike.
Sipas Shërbimit Shëndetësor Kombëtar britanik (NHS), asnjë analizë e vetme e gjakut nuk mund ta konfirmojë ose përjashtojë plotësisht artritin reumatoid. Prandaj, diagnoza kërkon vlerësim të përgjithshëm mjekësor.
Si trajtohet reumatizmi?
Trajtimi përcaktohet sipas llojit të sëmundjes, shkallës së dëmtimit dhe gjendjes së përgjithshme të pacientit.
Medikamentet: Në varësi të diagnozës, mjeku mund të rekomandojë barna kundër dhimbjes dhe inflamacionit. Për artritin reumatoid përdoren edhe barna që ndikojnë në aktivitetin e sistemit imunitar dhe ngadalësojnë përparimin e sëmundjes.
Fizioterapia: Ushtrimet e përshtatura ndihmojnë në ruajtjen e lëvizshmërisë, forcimin e muskujve dhe përmirësimin e funksionit të nyjave.
Kontrolli i peshës: Mbajtja e një peshe të shëndetshme ndihmon në zvogëlimin e ngarkesës mbi nyjat, veçanërisht gjunjët dhe ijet.
Ushqyerja e shëndetshme: Një dietë e ekuilibruar, me perime, fruta, peshk dhe burime të tjera të proteinave, mbështet shëndetin e përgjithshëm, megjithëse nuk e shëron sëmundjen.
Sipas Institutit Kombëtar për Shëndetin dhe Përsosmërinë e Kujdesit në Britani (NICE), trajtimi i hershëm i artritit reumatoid me barna modifikuese të sëmundjes mund të ngadalësojë dëmtimin e nyjave dhe të parandalojë komplikimet.
Kur duhet të kërkoni ndihmë mjekësore?
Nëse dhimbja dhe ënjtja e nyjave vazhdojnë, veçanërisht kur shoqërohen me ngurtësim të mëngjesit, është e rëndësishme të konsultoheni me mjekun.
Një nyje që papritur bëhet shumë e dhimbshme, e skuqur dhe e nxehtë, sidomos kur shoqërohet me temperaturë, kërkon vlerësim urgjent, pasi mund të jetë shenjë e një infeksioni.
Reumatizmi nuk është një sëmundje e vetme dhe as çdo dhimbje e kyçeve nuk nënkupton artrit. Diagnostikimi i saktë dhe trajtimi në kohë janë thelbësorë për të ruajtur lëvizshmërinë dhe cilësinë e jetës./04 Online/
