Udhëzimet e reja ushqimore rikthejnë piramidën me theks te ushqimi i vërtetë, proteina në çdo vakt dhe kufizimi i sheqerit. Por a janë këto rekomandime vërtet të shëndetshme dhe çfarë thonë kritikët për yndyrnat, fibrat dhe mjedisin?
Piramida e re e ushqimit është një version i përditësuar i udhëzuesit vizual për një dietë të shëndetshme, i prezantuar së fundmi në kuadër të Dietary Guidelines for Americans 2025–2030, udhëzimet federale amerikane për ushqyerje, të publikuara në fillim të janarit 2026. Këto udhëzime publikohen çdo pesë vjet nga Departamenti i Bujqësisë (USDA) dhe Departamenti i Shëndetit dhe Shërbimeve Njerëzore (HHS) dhe përdoren si bazë për politikat e shëndetit publik, programet ushqimore dhe këshillat për publikun e gjerë, siç thekson edhe vetë USDA.
Modeli i ri rikthen konceptin e piramidës ushqimore, e cila më herët ishte zëvendësuar nga sistemi MyPlate, por tani paraqitet me një grafik të rifreskuar dhe mesazhe të reja ushqimore. Komunikimi zyrtar i udhëzimeve 2025–2030 e orienton publikun drejt qasjes së re dhe platformës RealFood.gov, transmeton Telegrafi.
Çfarë përmban piramida e re e ushqimit?
1. Fokus në ushqime të plota, jo të përpunuara
Modeli i ri thekson domosdoshmërinë e ngrënies së ushqimeve të plota dhe minimalisht të përpunuara, si baza e një diete të shëndetshme; HHS nënvizon se udhëzimet e reja kërkojnë reduktim të fortë të ushqimeve shumë të përpunuara dhe karbohidrateve të rafinuara. Kjo nënkupton fruta, perime, drithëra integrale, proteina cilësore dhe yndyra të shëndetshme si pjesë kryesore e ushqyerjes ditore, siç e përmbledh edhe RealFood.gov me mesazhin “hani ushqim të vërtetë”. Si informacion shtesë i rëndësishëm, dokumenti DGA përmend edhe mikrobiomën dhe shpjegon se perimet, frutat, ushqimet e fermentuara (p.sh. kefir) dhe ushqimet me fibra mund të mbështesin shëndetin e zorrëve.
2. Proteinë si shtyllë qendrore
Ndryshe nga piramida tradicionale ushqimore, ku baza e rekomandimeve përbëhej nga drithërat dhe karbohidratet, versioni i ri vendos proteina dhe yndyrna të shëndetshme në zonën më të gjerë të grafikut duke sugjeruar që ato duhet të jenë ushqimi kryesor në çdo vakt; dokumenti DGA e formulon drejtpërdrejt: “Jepni përparësi ushqimeve proteinike në çdo vakt”. Kjo përfshin:
- mish (p.sh., të kuq dhe pulë),
- peshk dhe shpendë,
- vezë,
- produkte të qumështit me yndyrë të plotë,
- arrorë dhe fara,
- burime bimore (fasule, bizele, thjerrëza, sojë).
Autoritetet gjithashtu rekomandojnë një nivel më të lartë të konsumit të proteinave (rreth 1.2 deri në 1.6 g për kilogram peshë trupore në ditë) për të siguruar mjaftueshmëri të aminoacideve, sidomos te fëmijët dhe të gjithë që kërkojnë forcë dhe rigjenerim muskulor; këtë objektiv e publikon si RealFood.gov, ashtu edhe dokumenti DGA.
3. Frutat dhe perimet
Në modelin e ri, frutat dhe perimet janë pjesë e rëndësishme e një diete të shëndetshme, por shpesh nuk janë në bazë të grafikut, si në modelet tradicionale; DGA thekson rëndësinë e shumëllojshmërisë dhe “ngjyrave” në pjatë.
Udhëzimet sugjerojnë të paktën 3 shërbime perime dhe 2 shërbime fruta në ditë (për modelin 2,000 kcal), siç shkruhet te objektivat orientuese.
4. Drithërat integrale në masë më të vogël
Drithërat integrale, si buka me grurë të plotë dhe orizi integral, janë ende të rekomanduar, por në një pozicion më të vogël në piramidë krahasuar me proteina dhe yndyrna të shëndetshme. Ky është një ndryshim i dukshëm nga versionet e mëparshme, ku drithërat ishin baza e rekomandimeve ditore; DGA kërkon me prioritet “drithëra integrale të pasura me fibra” dhe të ulen të rafinuarat.
Dokumenti zyrtar vendos edhe objektivin 2-4 shërbime drithëra të plota në ditë dhe jep shembuj të rafinuarash që duhen kufizuar.
5. Yndyrnat e shëndetshme
Piramida e re përfshin yndyrna të shëndetshme si element të rëndësishëm të dietës, përfshirë vaj ulliri, arrorë, avokado etj., duke theksuar se ato duhet të bëjnë pjesë në çdo vakt; DGA liston burime të tilla si ullinj, avokado, arra, fara dhe peshq të pasur me omega-3. Në të njëjtën kohë, DGA përmend edhe opsione si gjalpi ose dhjamë viçi për gatim, ndërsa mban kufirin që yndyrat e ngopura në përgjithësi të mos kalojnë 10% të kalorive ditore.
6. Kufizim i sheqerit të shtuar dhe ushqimeve ultra-të përpunuara
Udhëzimet e reja apelojnë që konsumatorët të:
- shmangin ushqimet shumë të përpunuara,
- reduktojnë sheqerin e shtuar në minimum (veçanërisht te fëmijët),
- shmangin pijet e gazuara me sheqer,
DGA shton edhe një sinjal të fortë: “asnjë sasi” e sheqerit të shtuar nuk rekomandohet si pjesë e një diete të shëndetshme dhe vendos prag praktik deri 10 g sheqer të shtuar për vakt.
Kjo lidhet me shqetësimet e rritjes së shkallës së sëmundjeve kronike që lidhen me konsum të tepërt të produkteve industriale ultra-të përpunuara, çka theksohet edhe në raportimet e medias për udhëzimet e reja.
Çfarë thonë mbështetësit e modelit të ri?
Mbështetja e ushqimeve të plota: Shumë ekspertë ushqyerjeje e përgëzojnë fokusin në ushqimet “e vërteta”, duke argumentuar se ngrënia e ushqimeve të papërpunuara rrit marrjen e lëndëve ushqyese dhe e bën më të lehtë kontrollin e kalorive “boshe”; kjo është edhe linja që promovon RealFood.gov dhe komunikimi i USDA/HHS.
Reduktimi i sheqerit dhe i produkteve të përpunuara: Kjo konsiderohet një nxitje e rëndësishme për shëndet publik, duke pasur parasysh lidhjen e diskutuar gjerësisht midis sheqerit të shtuar, obezitetit dhe rrezikut metabolik; vetë DGA e bën këtë të prekshme edhe me pragun 10 g sheqer të shtuar për vakt.
Përqendrim te proteina cilësore: Përkrahësit argumentojnë se shumë persona nën-vlerësojnë proteinat, veçanërisht gjatë rritjes, moshës së vjetër, ose aktivitetit fizik, dhe se ky model i rikthen fokusin e duhur te to; këtë e përmbledh edhe raportimi i AP për synimin e ri të proteinës, transmeton Telegrafi.
Kritikat dhe pikëpyetjet e ekspertëve
Ndryshimi i peshës së karbohidrateve dhe fibrave: Disa dietologë kanë shqetësime se piramida e re vendos më pak theks mbi drithërat integrale, bishtajoret dhe fibrat, gjë që mund të ulë marrjen e fibrave, një element kyç për shëndetin e zorrëve, kontrollin e kolesterolit dhe peshës trupore; EatingWell raporton se kjo është një nga pikat që ngre më shpesh debat në interpretimin publik të modelit të ri.
Qëndrueshmëria dhe mjedisi: Ekspertë të tjerë paralajmërojnë se rritja e konsumit të mishit mund të ketë pasoja mjedisore dhe etike, pasi prodhimi i mishit lidhet me emetime më të larta dhe përdorim më të madh të burimeve; IPCC thekson rolin e bujqësisë dhe përdorimit të tokës në emetimet globale, përfshirë metanin nga ruminantët.
Kontradiktat mes yndyrnave dhe kufizimit të tyre: Përqendrimi te yndyrnat e shëndetshme dhe qumështi i plotë ngre pikëpyetje në lidhje me kufizimet tradicionale të yndyrnave të ngopura, si dhe mënyrën se si këto rekomandime lidhen me mirëqenien kardiovaskulare; CSPI vë në pikëpyetje përfshirjen e gjalpit dhe dhjamit të viçit në grupin e “yndyrnave të shëndetshme”, duke theksuar përmbajtjen e lartë të yndyrave të ngopura, ndërsa WHO mban kufirin ≤10% të energjisë për yndyrat e ngopura.
Edhe American Heart Association thekson se dietat e dietë e shëndetshme për zemrën, kërkojnë kufizim të yndyrave të ngopura dhe të natriumit, duke paralajmëruar se interpretimet e gabuara mund të rrisin rrezikun kardiovaskular.
Interesi i industrisë ushqimore: Disa kritikë theksojnë se përfaqësues të industrisë së mishit dhe qumështit janë përfshirë në proceset e këshillimit ushqimor, gjë që mund të ndikojë në përmbajtje dhe drejtime të rekomandimeve; raportimet për udhëzimet e reja përmendin pikërisht këto dyshime si pjesë e reagimeve publike.
Çfarë na mëson kjo dietë
Piramida e re ushqimore përfaqëson një përpjekje për të ringjallur udhëzime të qarta dhe të orientuara nga realiteti i sotëm, duke theksuar ushqimet e plota, proteinat cilësore, yndyrnat e shëndetshme dhe reduktimin e sheqerit dhe produkteve të përpunuara, siç e përmbledhin edhe materialet zyrtare të USDA/HHS.
Megjithatë, ajo sjell ndryshime të mëdha krahasuar me modelet tradicionale dhe shpesh ngjall pikëpyetje në komunitetin profesional të ushqyerjes, sidomos rreth balancës së makronutrienteve, sasisë së drithërave dhe faktorit mjedisor, ndaj edhe sot mbetet një model që kërkon lexim të kujdesshëm dhe interpretim të matur. /Telegrafi/\
